Temel Analiz — Eksiksiz Rehber

• •FA, içsel (adil) değeri fiyat/hacim üzerinden değil (o TA'dır) temel faktörler aracılığıyla değerlendirir.
• •Amaç, aylar ile yıllar ufkuyla değeri düşük/yüksek belirlenmiş varlıkları bulmaktır.
• •Kriptoda klasik finansal raporlama yoktur: FA = teknoloji + tokenomik + yönetişim + ekip + topluluk + zincir üstü + anlatı + makro + regülasyon.

• •Niteliksel (teknoloji, ekip, kullanım örneği, anlatı) vs niceliksel (tokenomik, metrikler, çarpanlar).
• •Zincir üstü (blok zinciri verileri) vs zincir dışı (ekip, regülasyon, sosyal medya).
• •Yukarıdan aşağı (makro → anlatı → varlık) vs aşağıdan yukarı (protokol → yukarı).

Değer

• •Whitepaper / litepaper, kullanım örneği / değer önerisi, ürün-pazar uyumu (gerçek kullanıcılar, spekülasyon değil; burada bir blok zincirine gerçekten ihtiyaç olup olmadığı).

Konsensüs mekanizmaları

• •PoW (BTC) — hashrate aracılığıyla güvenlik; kanıtlanmış ancak enerji yoğun/yavaş.
• •PoS (ETH, çoğu L1) — stake + slashing; verimli; 'zengin daha zengin olur' ve LST'ler aracılığıyla merkezileşme riskleri.
• •DPoS (Tron) — seçilmiş delegeler, daha hızlı ama daha merkezi; PoH (Solana) — PoS üzerine doğrulanabilir zaman; PoA — izinli ağlar.
• •BFT (Tendermint/Cosmos) — anlık kesinlik; Avalanche — alt örneklemeli oylama.
• •Trilemma: merkeziyetsizlik / güvenlik / ölçeklenebilirlik — 2'sini seçin; bir projenin bunu nasıl dengelediği kilit sorudur.

Mimari ve katmanlar

• •L0 — birlikte çalışabilirlik (Cosmos IBC, Polkadot); L1 — uzlaşma (BTC, ETH, SOL).
• •L2 rollup'lar: Optimistic (Arbitrum/Optimism — fraud proof, 7 günlük itiraz) vs ZK (zkSync/StarkNet — geçerlilik kanıtları, daha hızlı kesinlik).
• •Sidechain'ler (Polygon PoS) — kendi güvenliği; modüler (yürütme/uzlaşma/konsensüs/DA — Celestia) vs monolitik (Solana).

Ölçeklenebilirlik ve güvenlik

• •TPS (ham hali yanıltıcıdır), kesinlik süresi, blok süresi; sharding (danksharding), paralelleştirme (Sealevel); ücretler EIP-1559, blob ücretleri, durum şişmesi.
• •Saldırı maliyeti: %51 (PoW), saldırı-için-stake (PoS), %33/66 (BFT); düğüm dağılımı, istemci çeşitliliği, Nakamoto katsayısı, stake yoğunlaşması (Lido).

Birlikte çalışabilirlik ve geliştirme

• •Köprüler (lock-mint/burn-mint/likidite) — hacklerin ana vektörü; IBC, LayerZero, CCIP, Wormhole.
• •VM: EVM vs SVM vs Move vs CosmWasm; GitHub aktivitesi / geliştirici sayısı (Electric Capital); yükseltmeler, yenilik / kale (moat).

• •Yönetişim, protokolü ve hazineyi kimin kontrol ettiğini belirler — hem değerde hem de riskte bir faktör.

Oylama modelleri

• •Zincir üstü (yürütülebilir, Compound) vs zincir dışı (Snapshot — sinyalleme); token oylaması = plütokrasi riski.
• •Delegasyon (Uniswap); vote-escrow (veCRV — kilit → oy + boost); kuadratik oylama (Gitcoin); iki meclisli / konsey (Optimism, veto yetkili bir güvenlik konseyi).

Süreç ve gücün dağılımı

• •Yaşam döngüsü: temperature check → tartışma → öneri → oylama → timelock → yürütme; parametreler: yeter sayı, öneri eşiği.
• •Token yoğunlaşması (balinalar/VC'ler), katılım (düşük katılım → azınlık yönetir), yönetişim Nakamoto katsayısı.

Hazine ve riskler

• •Hazine: büyüklük, kompozisyon (kendi tokeni vs stablecoinler); kendi tokenine aşırı maruz kalma = refleksif risk; runway, şeffaflık.
• •Saldırılar: flash-loan oylaması (Beanstalk), bir balina/VC tarafından ele geçirme, oy satın alma / rüşvet (Curve savaşları), griefing.

veTokenomik, merkeziyetsizlik, sinyaller

• •Curve savaşları: emisyonları yönlendirmek için veCRV/vlCVX biriktirme; rüşvet pazarları (Votium, Hidden Hand); ve(3,3).
• •Aşamalı merkeziyetsizlik: admin anahtarlarından feragat → multisig → zincir üstü; 'yeterli merkeziyetsizlik' (Howey); yasal sarmalayıcılar (Wyoming DAO LLC, Cayman).
• •Güçlü yönetişim: makul katılım, dağıtılmış güç, aktif delegeler, bir timelock, çeşitlendirilmiş bir hazine — ancak felç olmamış.

• •En belirleyici blok: protokolün başarısının token değerine dönüşüp dönüşmediği. Üç soru: arz, talep, aralarındaki köprü (değer biriktirme).

Arz

• •Emisyon eğrileri: sabit tavan (BTC 21M, halving'ler); kuyruk emisyonu (Monero); sabit enflasyon; dinamik (Cosmos — hedef stake oranı); tavansız (ETH, yakım ile düzenlenir).
• •Net emisyon = ihraç − yakılan (gerçek enflasyon); base-fee yakımı (EIP-1559), buyback-and-burn (BNB); aktivite dönemlerinde ETH — net deflasyon.
• •Satış baskısı: madenciler/doğrulayıcılar, çiftçiler (emisyon ödüllerini boşaltır), kilit açılımları — en büyük öngörülebilir baskı.

Dağıtım ve dolaşımdaki arz

• •Paylar: ekip, VC, vakıf, hazine, topluluk; lansman türü (ICO/IDO/adil lansman/airdrop); en büyük cüzdanlardaki yoğunlaşma.
• •Serbest dolaşım (free float) — fiilen işlem görebilen pay; FDV = fiyat × maksimum arz.
• •Düşük float / yüksek FDV tuzağı: %5–15 float ve devasa bir FDV ile lansman → kilit açılımı çığı → yavaş bir kanama. Yalnızca MCap'e değil, FDV + kilit açılım takvimine bakın.

Kilit açılımları

• •Yapılar: doğrusal · cliff+doğrusal (cliff tarihi = risk) · kilometre taşı; kategoriler: ekip, yatırımcılar (seed/private — farklı giriş fiyatları), ekosistem, airdrop.
• •Baskı değerlendirmesi: dolaşımdakinin %'si; mutlak $ değeri vs günlük hacim (cironun 10 katı → bir düşüş olmadan 'yenmez'); kimin aldığı; takvimdeki cliff tarihleri.
• •OTC satışlar: yatırımcılar kilitli tokenleri indirimle boşaltır — baskı resmi kilit açılımının önünden gider.

Değer biriktirme

• •'Token, protokolün yarattığı değeri yakalıyor mu?' Mekanizmalar: ücret yakımı, buyback-and-burn/-distribute, real-yield staking (GMX, dYdX), veTokenomik, teminat/gas talebi.
• •Yaratma vs yakalama açığı: UNI — hacimde baskın, ancak fee switch kapalı → tutucular gelir görmedi. Büyük bir iş ≠ değerli bir token.
• •Token hız (MV=PQ): yüksek V, P'yi aşağı iter; hız emiciler (staking, kilitler, teminat, yönetişim) tutmak için sebep verir.

Sürdürülebilirlik ve kontrol listesi

• •Liquidity mining → paralı sermaye (ödüller düşer → sermaye kaçar); ölüm sarmalı; Ponzi-nomik (yeni girişlerden gelir); emiciler vs musluklar.
• •🔴 Yüksek FDV/MCap · 3–12 ayda büyük kilit açılımları · içeridekiler >%40–50 · değer biriktirme yok · enflasyon > talep · emisyondan gelir · minik bir float.
• •🟢 Gerçek biriktirme (ücret→tutucu) · aktivite altında net deflasyon · hız emiciler · şeffaf bir kilit açılım takvimi · topluluğa dağıtım · gerçek getiri.
• •Geçmişi kısa, genç lansmanlar bu tuzağın tipik adaylarıdır; screener'da bu tür coinler sınırlı geçmiş etiketiyle işaretlenir, buna dikkat edin.

Staking (PoS)

• •Stake oranı; doğrulayıcı ekonomisi (getiri, eşik, slashing); net emisyon ('ultrasound money'); MEV.
• •LST (Lido stETH, Rocket Pool); restaking (EigenLayer, AVS); gerçek staking getirisi.

Madencilik (PoW)

• •Hash rate ve zorluk (sağlık/güvenlik); madencilik maliyeti ('taban'); madenci teslimiyeti + Hash Ribbons.
• •Madenci cüzdan akışları (borsalara = baskı); güvenlik bütçesi (halving'lerle düşer); ESG/enerji (benimsemeyi ve regülasyonu etkiler).

• •Şeffaf bir defter — kriptonun benzersiz avantajı. Her metrik = bir mercek; güç kombinasyondan + döngü bağlamından gelir. Ekstremler mutlak seviyelerden daha önemlidir.

Değerleme / ağ

• •Realized Cap — coinlerin son hareketlerinin fiyatındaki toplamı (≈ ağın maliyet tabanı); Realized Price = RC/arz (D/D olarak işlev görür).
• •MVRV = MCap/RC (>3.5–4 köpük, <1 teslimiyet); MVRV-Z tepeleri/dipleri işaretler; NVT/NVTS — değer vs verim; Thermocap.

Kârlılık / kohortlar

• •SOPR = satış fiyatı / alış fiyatı (>1 kârda; boğada 1'e sıfırlanma = destek); NUPL — teslimiyetten coşkuya.
• •Kohortlara göre MVRV: STH-MVRV (kısa vadeli tutucuların maliyet tabanı — kilit bir D/D), LTH-MVRV.
• •LTH vs STH (eşik ~155 gün): LTH büyümesi = birikim; CDD/Dormancy/Liveliness (eski coinlerin hareket etmesi = dağıtım); RHODL, HODL Waves.

Aktivite ve akışlar

• •Aktif/yeni adresler, işlem sayısı, varlık-ayarlı transfer hacmi, ücretler, balina işlem sayısı.
• •Borsa netflow'u (çıkış = birikim/boğa, giriş = olası satış); borsa rezervleri (düşüş = bir arz sıkışması); SSR; likit olmayan vs likit arz.
• •Madenciler: rezervler/çıkış, Puell Multiple; DeFi: TVL, ücretler/gelir, stablecoin piyasa değeri.

Nasıl okunur

• •Varlık-ayarlama (borsaların iç transferleri sayıları şişirir); kohort + döngü bağlamı; üçgenleme (tek bir metrik değil); Goodhart'a dikkat (metrikler manipüle edilir).

• •DeFi protokolleri, gelirli 'işletmelere' en yakın olandır. Onları bir şirket gibi analiz edin: ürün, nasıl kazandığı, geliri kimin yakaladığı, sürdürülebilir olup olmadığı.

Kategoriler ve gelir

• •DEX (Uniswap, Curve) — takas ücretleri; lending (Aave) — faiz farkı + reserve factor; LST (Lido) — staking ödüllerinden bir ücret.
• •Perps (GMX, dYdX, Hyperliquid) — ücretler/funding/likidasyonlar; getiri toplayıcılar (Yearn) — performans ücreti; stablecoin ihraççıları (Maker) — istikrar ücreti + RWA.

Gelir ≠ ücretler ≠ kâr

• •Toplam ücretler (kullanıcıların ödediği) ≠ protokol geliri (protokolün payı) ≠ kazanç (gelir − token teşvikleri).
• •Arz tarafı ücretleri (LP'lere) vs protokol ücretleri (hazineye/tutuculara). Uniswap: devasa ücretler, neredeyse tamamı LP'lere, protokol geliri ≈ 0.

Metrikler ve çarpanlar

• •TVL (sermaye, ancak ≠ değer, paralı olabilir), hacim, OI, borçlanmalar; Fees/Revenue/Earnings; P/F, P/S, P/E.
• •Take rate = gelir/hacim; sermaye verimliliği = hacim/TVL; TVL/kullanıcı başına gelir; kullanım = borçlanılan/sağlanan.
• •Gerçek getiri (gerçek gelirden) vs emisyon getirisi (enflasyonist bir token, sürdürülemez); gerçek getiriye doğru bir anlatı kayması.

TVL kalitesi ve riskler

• •Paralı vs yapışkan TVL; POL vs kiralanmış; TVL kompozisyonu (kendi tokeni = refleksif risk); çift sayım (restaking, LST).
• •DeFi riskleri: exploit, oracle manipülasyonu, kötü borç/likidasyon zincirleri, depeg, yönetişim saldırısı, bileşenleştirilebilirlik/bulaşma, regülasyon.
• •Kırmızı bayraklar: yalnızca emisyondan gelir, kendi tokenindeki TVL, Ponzi tasarımı, yüksek token fiyatında düşen gelir.

Akıllı sözleşmeler

• •Denetimler: kim (tier-1: Trail of Bits, OpenZeppelin, Spearbit, Zellic), bulguların ciddiyeti ve giderilip giderilmedikleri; çoklu/sürekli denetim; biçimsel doğrulama (Certora).
• •Bug bounty (Immunefi — büyüklük = güven); kod olgunluğu ('Lindy' — büyük TVL ile hacksiz üretimde geçen süre).
• •Zafiyet sınıfları: reentrancy, oracle/fiyat manipülasyonu (flash loan), erişim kontrolü, taşma, mantık hataları, imza tekrarı, MEV.

Operasyonel güvenlik / admin

• •Admin anahtarları: kimin elinde, multisig (m-of-n), donanım; yükseltmelerde timelock'lar; yükseltilebilirlik (proxy) — esneklik vs risk; duraklatılabilirlik, kara liste, feragat edilmiş sahiplik.

Güvenlik ekonomisi ve bağımlılıklar

• •Saldırı maliyeti (%51, saldırı-için-stake); emisyonlar düştükçe güvenlik bütçesi ve dayanıklılık (BTC ücretleri sorusu).
• •Köprüler — en büyük hackler (Ronin 625M$, Wormhole, Nomad); oracle bağımlılığı (Chainlink); RPC/ön yüz merkezileşmesi; depeg bulaşması.
• •Olay geçmişi ve müdahale (geri ödeme, fork); whitehat ilişkileri; sigorta (Nexus Mutual).

• •Çıkış yapabilme, fiyat etkisi, manipülasyona karşı kırılganlık ve kurumlar için erişilebilirliği belirler.

Derinlik ve mekanlar

• •Emir defteri derinliği ('%2 derinlik' — kaç $ fiyatı %2 hareket ettirir); bid-ask spread; kayma (slippage); piyasa etkisi.
• •CEX (tier-1 Binance/Coinbase/OKX vs tier-2/3); DEX (havuz derinliği, yoğunlaştırılmış likidite v3); toplayıcılar; CEX vs DEX dağılımı.
• •Piyasa yapıcılar (Wintermute, GSR, Jump); MM'lere token kredileri (boşaltma riski); DEX LP'leri (teşvikli vs organik).

Hacim kalitesi ve kırmızı bayraklar

• •Gerçek vs wash trading; hacim/MCap (ciro); itibarlı mekanlardaki hacim.
• •Kırmızı bayraklar: yüksek FDV'de düşük derinlik, MM'lere kredilenmiş tokenler, tek bir mekanda likidite, wash hacmi, önümüzdeki likit olmayan bir arz kilit açılımı.

Kurucular ve Danışmanlar

• •Kurucuların deneyimi ve geçmiş performansı; doxxed (itibarı riske atılmış kamusal bir kişi) vs anonim (daha yüksek rug pull riski, ama her zaman değil — bazı anonim ekipler yıllar içinde güvenilirliğini kanıtlar).
• •Danışmanlar — gerçek bir katılım mı yoksa yalnızca pazarlamada bir isim mi; listede yer almanın kendisini değil, fiili aktifliği kontrol edin.

Yatırımcılar ve Hukuki Yapı

• •VC destekçileri (a16z, Paradigm, Multicoin) — due diligence kalitesinin bir sinyali, ama aynı zamanda kilit açılımından sonra gelecekteki satış baskısının kaynağı; giriş turlarını ve değerlemeleri «Tokenomik» bölümüyle birlikte inceleyin.
• •Ortaklıklar — bunun ölçülebilir etkisi olan gerçek bir entegrasyon mu, yoksa devamı gelmeyen bir PR duyurusu mu olduğunu kontrol edin.
• •Hukuki yapı: vakıf, yargı bölgesi, uyumluluk/KYC-AML — kurumlar için erişilebilirliği ve «Makro ve Regülasyon» bölümündeki regülasyon riskini etkiler.

• •Kriptoda topluluk = dağıtım, ağ etkisi ve anlatının motoru; memecoinler ve L1'ler için kritik.

Metrikler ve kalite

• •Sosyal hacim/dominans, etkileşim, duyarlılık, takipçi büyümesi (X/Discord/Telegram/Reddit — botlara dikkat); geliştirici zihin payı, perakendeden ayrı.
• •Organik vs ücretli shilling/botlar; etkileşim kalitesi; zihin payı / ilgi payı (Kaito); araçlar: Santiment, LunarCrush, Google Trends, Dune.

Ağ etkileri ve sinyaller

• •Metcalfe mantığı (kullanıcılar²); aktif kullanıcılar vs tutucular vs spekülatörler; gerçek kullanım vs gösteriş metrikleri.
• •Kontra sinyaller: aşırı iyimserlik = yerel bir tepe; sosyal hacimdeki sıçramalar çoğunlukla tepeleri işaretler.
• •Kırmızı bayraklar: etkileşim çiftçiliği, sahte takipçiler, koordineli shilling, yalnızca fiyat konuşan bir topluluk.

Rekabet Analizi

• •Aynı kategorideki doğrudan rakipler kimler (örn. L1'e karşı L1, DEX'e karşı DEX) — yalnızca kategori içinde karşılaştırın, L1'i bir memecoin'le kıyaslamayın.
• •TAM (toplam adreslenebilir pazar) — bir tavan için kaba bir tahmin: bir proje kategori liderinden çok daha büyük bir pazar payı iddia ediyorsa, bu ya iddialı bir tez ya da gerçekçi olmayan bir beklentidir.
• •Kategorinin kilit metriğine göre pazar payı (DeFi için TVL, L1 için TPS/geliştirici sayısı, DEX için hacim) — payın statik rakamdan çok yönü/değişimi önemlidir.

Rekabet Kalesi (Moat)

• •Ağ etkileri — ne kadar çok kullanıcı/likidite varsa, ürün yeni bir kullanıcı için o kadar değerlidir (DEX/L1 için güçlü bir kale, farklılaşmamış forklar için zayıf).
• •Likidite bir kale olarak — derin bir havuzu, daha iyi bir ürünle bile bir rakibin elinden almak zordur (TVL için klasik DeFi savaşları).
• •Marka ve Lindy etkisi — üretimde olay yaşamadan geçirilen süre, tek başına bir rekabet avantajına (güven) dönüşür.
• •Zayıf kale = kodu forklamak kolay (DeFi'nin çoğu) — kodun kendisi dışında kullanıcıları gerçekte neyin tuttuğunu kontrol edin.

Anlatılar ve Sektörler

• •Döngünün ana anlatıları: AI, RWA, DePIN, L2/modülerlik, restaking, memecoinler, GameFi, SocialFi, DeFi, BTC L2 — sektörlerin bileşimi ve liderleri her döngüde değişir.
• •Anlatılar dalgalar halinde döner (sermaye ve dikkat sektörden sektöre akar); anlatıya dayalı değerleme genellikle temellerin önünden gider — piyasa hikâyeyi peşin öder.

Anlatı Gücü Nasıl Değerlendirilir

• •Erken anlatı: sektörde az proje, medyada zayıf haber akışı, fiyat henüz temellerden kopmamış — daha yüksek potansiyel, ama yanlış lideri seçme riski de daha yüksek.
• •Geç anlatı: sektör artık her Twitter thread'inde, hype üzerinden açıkça zayıf klonlar türüyor — hareketin çoğunun zaten geride kaldığının tipik işareti.
• •Kontrol: anlatı gerçek talep/kullanımla destekleniyor mu, yoksa eski bir fikrin yeniden adlandırılması mı (örn. 'DePIN' kısmen dağıtık ağlara dair eski fikirleri yeniden paketler).
• •Pratikte: anlatı nerede arayacağınızı gösterir; screener ve puanlama çerçevesi ise sektör içinde belirli bir varlığı nasıl seçeceğinizi gösterir.

• •Pozitif: mainnet, yükseltmeler/hardfork, halving, listelemeler, ETF kararları, ortaklıklar.
• •Negatif: büyük kilit açılımları, delisting, regülasyon aksiyonları, teşvik programlarının sonu.
• •'Söylentide al, haberde sat' mantığı; bir araç olarak olay takvimi.
• •Tarihi hatırlamaya güvenmeyin — katalizörle ilişkili olay ya da fiyat seviyesi için bir alarm kurun.

Makro likidite

• •Küresel likidite = merkez bankası bilançoları + M2; net likidite (Fed: bilanço − TGA − RRP) BTC ile güçlü korelasyon gösterir.
• •Faizler (reel, döngü, dot plot); DXY (kriptoya ters); risk-on/off; kriptoya özgü bir likidite göstergesi olarak stablecoin piyasa değeri.
• •Makro varlık olarak kripto: Nasdaq ile korelasyon (risk-on), altın ile (SoV); 'yüksek beta teknoloji'; kısmi ayrışma tezi.

Regülasyon ortamı

• •ABD: SEC (menkul kıymet — Howey, Ripple/Coinbase), CFTC (emtia — BTC/ETH), Hazine/OFAC, FinCEN, eyaletler (BitLicense).
• •AB: MiCA (çerçeve, stablecoinler, CASP lisanslaması); Asya: Singapur/Hong Kong (olumlu), Çin (yasak); Travel Rule (FATF), AML/KYC.
• •Howey (4 koşul): para → ortak bir girişim → kâr beklentisi → başkalarının çabasından; 'yeterli merkeziyetsizlik' 4.'yü zayıflatır; menkul kıymet statüsü → delisting.

Kurumsal benimseme

• •Spot ETF'ler (BTC Ocak 2024, ETH 2024): akışlar = bir talep sinyali; kurumsal hazineler (MicroStrategy); saklama (Coinbase, BitGo, Fidelity).
• •Jeopolitik: yasal statü (El Salvador), rezervler, madencilik merkezleri, CBDC'ler. Regülasyon netliği → kurumsal girişler.

4 yıllık döngü

• •Örüntü: halving → ~12–18 ay boğa → tepe patlaması → ~bir yıl ayı → birikim (2012/16/20/24).
• •Tartışmalar: arz şoku vs likidite döngüsü vs refleksif anlatı; azalan genlik; ETF sonrası 'döngü canlı mı' sorusu.

Aşamalar ve göstergeler

• •Birikim → yükseliş/erken boğa → coşku/tepe patlaması (alt sezonun zirvesi) → dağıtım → düşüş/ayı.
• •Zincir üstü döngü: MVRV-Z, NUPL bölgeleri, Pi Cycle Top, Puell, Reserve Risk, RHODL, Realized Price; LTH'ler tepede dağıtır, dipte biriktirir; SOPR sıfırlaması.
• •Duyarlılık: Fear & Greed ekstremleri; sosyal hacim, Google Trends.

Sermaye rotasyonu ve bağlam

• •BTC öncülük eder → BTC.D yükselir → ETH → büyük çaplılar → altlar → memecoinler (alt sezon); faz göstergeleri olarak BTC.D ve ETH/BTC.
• •Aynı metrik faza göre farklı okunur (MVRV≈1 — ayıda bir dip); refleksivite (Soros): fiyat ↔ temeller birbirini güçlendirir.

• •FA'yı 'ne kadar değer' sorusuna dönüştürür. Hiçbir model 'gerçek' değildir — üçgenlenir (2–3 ilgili → bir aralık → piyasaya karşı bir kontrol).

Göreli ve mutlak

• •Çarpanlar: NVT ('kripto P/E'), MVRV (>3.5 tepeler, <1 dipler), P/F, P/S, MCap/TVL. Yalnızca benzer varlıkları karşılaştırın; tuzak: P/F'de ucuz olan hak edilmiş şekilde ucuz olabilir.
• •DCF — yalnızca gelir üreten VE bunu tokende yakalayan protokoller için; ücretleri tahmin et → tutuculara pay → %20–40+ iskonto. Token ücretleri yakalamıyorsa işe yaramaz.

Ağ, parasal, kıtlık

• •Metcalfe (V ∝ n², aktif adresler); NVM oranı; belirli dönemlerde BTC/ETH'ye uyar.
• •S2F = stok/akış — tarihsel olarak etkili, ancak 2021'den sonra bozuldu, talebi göz ardı eder, öngörücü değil.
• •Üretim maliyeti (PoW) — yumuşak bir taban; MV=PQ (parasal, V'ye aşırı duyarlı); TAM (altının %'si — kaba bir tahmin).

Çapalar ve model seçimi

• •Zincir üstü çapalar: Realized Cap, Thermocap (tabanlar, hedefler değil); makro: BTC vs altın/M2; kripto risksiz oranı (ETH staking / T-bill'ler).
• •Türe göre: BTC — kıtlık+maliyet+Metcalfe+makro; ETH — parasal+yarı-DCF+ağ; DeFi — DCF/P-F/P-S; L1 altlar — Metcalfe+göreli; memecoinler — model yok (refleksivite, likidite, ilgi).
• •Üçgenleme: 2–3 model → bir aralık → MCap'e karşı bir kontrol → döngü bağlamı. Kısa vadede anlatı yönetir.

Risk Kategorileri

• •Akıllı sözleşme riski (hata/exploit); merkezileşme (admin anahtarları, yükseltilebilirlik); regülasyon (menkul kıymet statüsü, delisting); tokenomik (kilit açılımları, enflasyon).
• •Likidite riski (kayma olmadan çıkmak zor); rug pull (kurucular tarafından dolandırıcılık); rekabet riski (ürünün eskimesi); dış bağımlılık riski (köprü, oracle); ilişkili varlıklar için stabilcoin depeg riski.

Toplam Risk Nasıl Değerlendirilir

• •Her kategoriyi tek bir 'riskli / riskli değil' hissiyle değil, ayrı ayrı değerlendirin (düşük → kritik) — bu, Puanlama Çerçevesi'ndeki ağırlıklı kategorilerle aynı ilkedir.
• •Tek bir kritik bayrak (örn. büyük TVL'li denetlenmemiş bir sözleşme), birkaç orta seviyeli bayraktan daha ağır basar — toplam risk her zaman ortalanmaz, bazen çarpılır.
• •Risk ve pozisyon büyüklüğü, TA'daki gibi birbirine bağlıdır: bir varlığın toplam risk puanı ne kadar yüksekse, portföyde o kadar küçük bir pay tutmalıdır — büyüklük mekaniği için Teknik Analiz Rehberi'nin «Risk Yönetimi» bölümüne bakın.

• •Garantili bir '100x'; aşırı bir içeriden pay; denetim/ürün yok; intihal; wash trading; token yoğunlaşması; kilit açılım takvimi olmayan belirsiz tokenomik; ücretli shilling/botlar; anonim bir ekip; para çekememe.
• •Bu sinyallerin bir kısmını (sahiplik yoğunlaşması, lansman yaşı) screener'ımız zaten sütunlara taşır — bu bir başlangıç noktasıdır, elle kontrolün yerine geçmez.

Zincir üstü adli inceleme (yeni tokenler, memecoinler)

• •LP kilidi; honeypot tespiti; sözleşme sahibi (feragat edilmiş mi? mint/duraklatılabilir/kara liste); tutucu dağılımı (geliştirici cüzdanı, sniper botları).
• •Araçlar: Token Sniffer, GoPlus, Honeypot.is, DEXScreener.

Türler ve rezervler

• •Fiat-destekli (USDT, USDC) — 1:1 rezerv, merkezi; kripto-destekli (DAI, LUSD) — aşırı teminatlı, teminat çöktüğünde bir depeg.
• •Algoritmik (UST — çöküş; FRAX — hibrit) — en yüksek risk; getiri sağlayan (USDe, sDAI) — kaynak riski olan getiri.
• •Fiat-destekli rezervler: beyanlar (attestation) vs tam denetim (Tether tartışması); kompozisyon (nakit+T-bill güvenli vs ticari senet); karşı taraf riski (SVB sırasında USDC depeg).

Sabitleme, depeg, metrikler, regülasyon

• •Sabitleme mint/redeem arbitrajıyla; PSM (Maker); teminat oranı + likidasyonlar; algo mekaniği (senyoraj, rebase).
• •Depeg geçmişi: UST/LUNA (ölüm sarmalı), USDC/SVB (toparlandı), USDC üzerinden DAI (bulaşma).
• •FA metrikleri: piyasa değeri ve büyüme, sabitleme geçmişi, rezerv kalitesi, itfa hacmi, dominans (USDT vs USDC); toplam piyasa değeri = 'kuru barut' (SSR).
• •MiCA (EMT/ART, rezervler, AB limitleri); kırmızı bayraklar: şeffaf olmayan rezervler, riskli teminat, destekli olmayan algo, sürdürülemez getiri.

• •BTC: SoV, S2F, kıtlık, ETF, halving, Lindy; ETH: ultrasound money, staking, L2, uzlaşma.
• •L1 altlar: TPS, TVL, geliştiriciler, rekabet; DeFi: gelir, gerçek getiri, fee switch, çarpanlar.
• •Memecoinler: topluluk, anlatı, likidite, geliştirici cüzdanı, kilitler; NFT/oyun: kullanıcılar, telifler, fayda.
• •Gizlilik (Monero/Zcash): anonimliğin dayanıklılığı, delisting riski, anonimlik kümesi; RWA: gerçek teminat, yasal sarmalayıcı, karşı taraf/saklama riski, KYC.

• •Piyasa: CoinGecko, CoinMarketCap. Zincir üstü: Glassnode, Nansen, IntoTheBlock, Santiment, Dune, Artemis.
• •Temeller: Token Terminal, Messari, DefiLlama. Gezginler: Etherscan, Solscan. Kilit açılımları: TokenUnlocks, CryptoRank. Kod: GitHub.

• •Ağırlıklandırma (varlık türüne göre): teknoloji %15 · tokenomik %20 · ekip %10 · benimseme/metrikler %20 · güvenlik %10 · likidite %10 · anlatı/katalizörler %10 · riskler (ceza) %5.
• •Her faktör 1–10 → ağırlık → toplam = bir puan. Memecoinler → topluluk/likidite; L1 → teknoloji/benimseme; DeFi → tokenomik/gelir.
• •Bir puan, eşit koşullarda karşılaştırma yoludur, 'gerçek' değil.
• •Bu, screener'ımızdaki otomatik Score sütunundan farklı, daha ayrıntılı bir manuel çerçevedir — o puan, kendi ağırlıklandırmamızla teknik, momentum, formasyonlar, yapı, türevler, on-chain ve duyarlılık pilarlarını birleştirir, bu temel analiz kontrol listesini değil. Bu bölümü, veritabanımızda olmayanlar dahil herhangi bir coin hakkında KENDİ temel analiz görüşünüzü oluşturmak için kullanın.

• •1. Anlatı ve sektör → 2. Problem/çözüm → 3. Teknoloji → 4. Yönetişim → 5. Tokenomik (+kilit açılım takvimi) → 6. Metrikler ve birim ekonomisi.
• •7. Güvenlik → 8. Likidite → 9. Ekip/topluluk → 10. Katalizörler → 11. Makro/döngü → 12. Riskler/kırmızı bayraklar → değerleme (modeller) → sonuç.
• •Formül: anlatı → problem/çözüm → teknoloji → yönetişim → tokenomik → metrikler → güvenlik → likidite → ekip → topluluk → katalizörler → makro/döngü → riskler → değerleme. TA size ne zaman olduğunu söyler; FA — ne ve neden olduğunu.